มีบางครั้ง ที่ผมตรวจคนไข้อายุน้อย ผอม แต่ระดับน้ำตาลสูง “หมอ ผมเป็นเบาหวานได้ไง ไม่เห็นอ้วนเลย” คือคำถามที่จะได้ยินทันที…นั่นคือ คนส่วนใหญ่ คิดว่า คนที่อ้วนเท่านั้น ถึงจะเป็นโรคเบาหวาน หรือไขมัน จริง ๆ แล้วที่ถูกต้องคือ ประมาณ 5-10%ของโรคเบาหวาน เกิดในคนอายุน้อย หรือผอมด้วย เรียกว่า เบาหวานชนิดพึ่งอินสุลิน หรือเบาหวานชนิด1 (insulin dependent diabetes or IDDN or diabetes type1)

แม้ว่า โรคเบาหวานที่เราเจอส่วนใหญ่ 90% จะเป็นชนิดที่2 หรือเบาหวานชนิดที่ไม่พึ่งอินสุลิน ที่มักเจอในคนอายุมากกว่าในช่วงวัยกลางคน และ มักมีความอ้วนหรือนน.ตัวเกิน แต่มีเบาหวานอีกชนิดหนึ่ง ที่มความสำคัญไม่แพ้กัน และบางครั้งเจอตั้งแต่อายุน้อย คือเบาหวานชนิดพึ่งอินสุลิน หรือ ชนิด1
ปกติ ร่างกายมนุษย์ จะมี ฮอร์โมน อินสุลิน ซึ่งสร้างจากตับอ่อน ทำหน้าที่นำน้ำตาลที่ได้จากการดูดซึมอาหาร และเข้ามาในกระแสเลือด ไปสร้างเป็นพลังงาน หรือเก็บเอาไว้ในตับ กล้ามเนื้อ หรือเปลี่ยนเป็นไขมัน ในคนไข้เบาหวานชนิด2 มีความบกพร่องของการทำงานของอินสุลิน ซึ่งส่วนใหญ่คือไม่สามารถนำน้ำตาลในเลือดไปใช้ได้(ด้วยเหตุผลหลายอย่างเช่น ตัวรับอินสุลินผิดปกติ อ้วนมากเกินไป เป็นต้น) ทำให้น้ำตาลในกระแสเลือดสูงขึ้น แต่จะไม่ขาดอินสุลินแถมอาจจะมีอินสุลินเกินด้วยซ้ำ ซึ่งต่างจากคนไข้เบาหวานชนิดที่1 ซึ่งเกิดจากการที่ร่างกายไม่สามารถสร้างอินสุลินจากตับอ่อนได้ ทำให้ร่างกายขาดอินสุลิน น้ำตาลในกระแสเลือดจะสูง แต่เอาไปใช้สร้างกล้ามเนื้อ ไขมันไม่ได้ ดังนั้น พวกนี้จะผอมและต้องการอินสุลิน
เบาหวานชนิดที่ 1 สามารถเกิดได้ตั้งแต่อายุยังน้อย ๆ ประมาณ 1 ใน 500 คนของเด็กๆในสหรัฐ เป็นเบาหวานชนิดนี้ ซึ่งจำเป็นต้องให้การรักษาด้วยอินสุลินแบบฉีด และการศึกษาแก่พวกเขาเพื่อจะได้ปฏิบัติตนได้อย่างถูกต้อง เกี่ยวกับอาหาร การฉีดอินสุลิน และการตรวจเลือดอย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้ยังต้องสอนวิธีสังเกตอาการที่แตกต่างกันของภาวะน้ำตาลเกิน และภาวะขาดน้ำตาล(hypoglycemia)และวิธีป้องกันหรือรักษาผลข้างเคียงอื่นๆ
อาการและอาการแสดง
คนที่เป็นเบาหวานชนิด1มักไม่ค่อยทราบว่าตนเองมีแนวโน้มจะเป็น จนกระทั่งเมื่อระดับอินสุลินลดลงและน้ำตาลในกระแสเลือดเพิ่มขึ้น ซึ่งมักจะมีอาการคล้าย ๆ ไข้ปวดเมื่อย ตามมาด้วยอาการ
กระหายน้ำบ่อย ปัสสาวะมาก โดยเฉพาะต้องลุกมาปัสสาวะกลางคืน บางครั้งปัสสาวะมีมดตอม
หิวมาก หิวบ่อย เนื่องจากการขาดอินสุลิน ทำให้ถึงแม้จะกินมาก จนระดับน้ำตาลในเลือดสูง แต่ร่างกายนำน้ำตาลไปใช้ไม่ได้เนื่องจากขาดอินสุลิน ที่เป็นเสมือนตัวเร่งกิริยาเผาผลาญอาหารให้ได้พลังงาน
นน.ลด ถึงแม้กินมาก
ตามัว เนื่องจากการที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูง ทำให้สมดุลของน้ำและเลนส์ผิดปกติ
เพลียเมื่อย หงุดหงิด เนื่องจากเซลต่างๆของร่างกายโดยเฉพาะกล้ามเนื้อและสมองขาดพลังงาน
นอกจากนี้ การทำลายของต่อม islet cells ในตับอ่อน ซึ่งเป็นที่สร้างอินสุลิน อาจจะเกิดจากโรคที่เกี่ยวกับภูมิคุ้มกันเกิน และมีภูมิคุ้มกันมาทำลายเซลเหล่านี้ โรคภูมิคุ้มกันเกินนอกจากจะทำลายเซลที่สร้างอินสุลินแล้ว ยังทำลายเซลที่อื่น ๆ ด้วยเช่น ต่อมธัยรอยด์ เซลประสาท เซลเยื่อบุข้อ ดังนั้น บางครั้งเราจะพบโรคพวกนี้อยู่ร่วม ๆ กันได้ เช่นมีทั้งเบาหวาน ปวดข้อและคอพอก เป็นต้น
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง
แม้ว่าสาเหตุที่แน่นอนจะยังไม่ทราบ เราพบว่ามีปัจจัยเสี่ยงอยู่หลายประการ ได้แก่
ประวัติครอบครัว
เชื้อชาติ เผ่าพันธ์ เราพบในชาวยุโรปผิวขาว เช่น อเมริกัน ฟินแลนด์ สวีเดน มากกว่าปกติ
ภาวะขาดอาหาร การกินอาหารบางอย่าง ทำให้เกิดการทำลายตับอ่อน อัลกอฮอล์ นิ่วในตับอ่อน
ดังนั้น แม้ว่าโรคนี้จะพบน้อย แต่เป็นอันตรายไม่ยิ่งหย่อนกว่าเบาหวานที่เรารู้จัก โดยผลจะเกิดเมื่อประมาณ10 ปีขึ้นไปถ้าเราไม่ตรวจพบ ดังนั้น ถ้าลูกหลานหรือตัวคุณเอง มีอาการที่กล่าวข้างต้น อย่าลืมพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรักษาแต่เนิ่น ๆ เสีย
นพ.กิจการ จันทร์ดา/mayo clinic.com

Update 2024

เมื่อความผอมไม่ใช่เกราะป้องกัน: เจาะลึกเบาหวานชนิดที่ 1 ในเด็กและคนรูปร่างผอม

When Being Slim is Not a Shield: Deep Dive into Type 1 Diabetes in Children and Lean Individuals

ในห้องตรวจแพทย์ มักจะมีคำถามที่น่าสนใจเกิดขึ้นเสมอจากคนไข้หรือผู้ปกครองว่า *”หมอครับ/คะ ทำไมลูก/ผมถึงเป็นเบาหวาน ในเมื่อไม่ได้อ้วนเลย?”* หรือ *”ทำไมคนรูปร่างปกติถึงเป็นเบาหวานได้?”* ความเข้าใจผิดที่ว่าโรคเบาหวานต้องมาพร้อมกับความอ้วนนั้นเป็นอุปสรรคสำคัญในการวินิจฉัยที่รวดเร็ว บทความนี้จะพาคุณไปทำความเข้าใจกับภาวะที่เรียกว่า “เบาหวานชนิดที่ 1” ซึ่งมีความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากเบาหวานที่คนทั่วไปคุ้นเคย

In medical clinics, a common and poignant question arises from patients or parents: *”Doctor, how can my child/I have diabetes when we aren’t even overweight?”* The misconception that diabetes is exclusively linked to obesity is a significant barrier to timely diagnosis. This article explores Type 1 Diabetes, which differs fundamentally from the type most people are familiar with.

1. ความแตกต่างที่สำคัญ: ชนิดที่ 1 vs ชนิดที่ 2

1. The Crucial Distinction: Type 1 vs. Type 2

เพื่อให้เข้าใจโรคนี้ เราต้องแยกแยะกลไกการเกิดโรคก่อนครับ โดยปกติร่างกายเราใช้ฮอร์โมน “อินซูลิน” (Insulin) ที่สร้างจากตับอ่อน เพื่อนำน้ำตาลในเลือดไปเปลี่ยนเป็นพลังงานให้กับเซลล์

To understand this disease, we must first distinguish the underlying mechanisms. Normally, the body utilizes a hormone called “Insulin,” produced by the pancreas, to transport glucose from the bloodstream into cells to be used as energy.

• เบาหวานชนิดที่ 2 (Type 2 Diabetes): มักเกิดจากภาวะ “ดื้ออินซูลิน” (Insulin Resistance) ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรืออ้วน ร่างกายยังมีอินซูลินอยู่ แต่อินซูลินทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

Type 2 Diabetes: Often caused by “insulin resistance,” commonly seen in overweight or obese individuals. The body still produces insulin, but the cells do not respond to it effectively.

• เบาหวานชนิดที่ 1 (Type 1 Diabetes): *[Update 2024]* เกิดจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายทำงานผิดปกติ (Autoimmune response) เข้าไปทำลายเซลล์สร้างอินซูลินในตับอ่อน ทำให้ร่างกาย “ขาดอินซูลินอย่างสิ้นเชิง” ไม่ว่าคุณจะผอมหรืออ้วน หากตับอ่อนหยุดผลิตอินซูลิน คุณก็เป็นเบาหวานชนิดที่ 1 ได้

Type 1 Diabetes: *[Update 2024]* Driven by an autoimmune response where the body’s immune system attacks the insulin-producing beta cells in the pancreas, leading to an “absolute insulin deficiency.” Regardless of body weight, if the pancreas stops producing insulin, it is Type 1 diabetes.

2. ทำไมคนผอมถึงเป็น? และทำไมมักพบในเด็ก?

2. Why Lean People? And Why Often in Children?

ประมาณ 5-10% ของผู้ป่วยเบาหวานเป็นชนิดที่ 1 ซึ่งมักพบในเด็กหรือวัยรุ่น แต่ปัจจุบันพบในผู้ใหญ่ตอนต้นมากขึ้น เนื่องจากปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อมที่กระตุ้นให้ระบบภูมิคุ้มกันผิดปกติ

Approximately 5-10% of diabetes cases are Type 1, typically diagnosed in children or adolescents, though increasing numbers of young adults are being diagnosed. This is often due to a combination of genetic predisposition and environmental triggers that provoke an autoimmune response.

• ภาวะขาดสารอาหารและการเผาผลาญ: เนื่องจากร่างกายไม่สามารถนำน้ำตาลไปใช้เป็นพลังงานได้ ร่างกายจึงเริ่มเผาผลาญไขมันและกล้ามเนื้อมาใช้แทน ส่งผลให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 มักมีลักษณะ “ผอมลงอย่างรวดเร็ว” (Rapid weight loss) ซึ่งต่างจากชนิดที่ 2 ที่มักจะมีน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น

Nutritional & Metabolic Impact: Since the body cannot utilize glucose for energy, it begins breaking down fat and muscle tissue instead. Consequently, Type 1 patients often experience rapid weight loss, contrasting sharply with Type 2 patients who are often overweight.

3. สัญญาณเตือน: อาการที่ห้ามมองข้าม

3. Red Flags: Symptoms You Cannot Ignore

*สำคัญมาก: หากพบอาการเหล่านี้ในเด็กหรือผู้ที่รูปร่างผอม ควรรีบพบแพทย์ทันที*

*CRITICAL: If these symptoms appear in children or lean individuals, seek medical attention immediately.*

1. กระหายน้ำบ่อยและปัสสาวะมาก (Polydipsia & Polyuria): ร่างกายพยายามขับน้ำตาลส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ทำให้เสียน้ำมากจนต้องดื่มน้ำตลอดเวลา

Excessive thirst and urination: The body attempts to flush out excess glucose through urine, leading to dehydration and constant thirst.

1. หิวบ่อยแต่ผอมลง (Polyphagia with Weight Loss): ร่างกายขาดพลังงานแม้จะกินมากก็ตาม

Increased hunger despite weight loss: The body feels starved for energy despite high food intake.

1. อ่อนเพลียและตาพร่ามัว (Fatigue & Blurred Vision): เนื่องจากการขาดพลังงานในระดับเซลล์

Extreme fatigue and blurred vision: Resulting from cellular energy deficiency.

1. ภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (Diabetic Ketoacidosis – DKA): *[Update 2024]* นี่คือภาวะฉุกเฉิน หากมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือลมหายใจมีกลิ่นผลไม้ (Acetone breath) ต้องเข้าห้องฉุกเฉินทันที

Diabetic Ketoacidosis (DKA): *[Update 2024]* This is a medical emergency. If accompanied by nausea, vomiting, abdominal pain, or a fruity-smelling breath (acetone breath), seek emergency care immediately.

4. แนวทางการรักษาและการดูแลตัวเองในยุคใหม่

4. Modern Management and Self-Care Strategies

เนื่องจากร่างกายขาดอินซูลิน การรักษาหลักคือ “การฉีดอินซูลิน” (Insulin Therapy) เท่านั้น ไม่สามารถรักษาด้วยการคุมอาหารเพียงอย่างเดียวเหมือนชนิดที่ 2 ได้

Since the body lacks insulin, the primary treatment is Insulin Therapy. Unlike Type 2, diet alone cannot manage this condition.

• เทคโนโลยีการตรวจน้ำตาล: *[Update 2024]* ปัจจุบันมีการใช้เครื่องตรวจน้ำตาลต่อเนื่อง (Continuous Glucose Monitoring – CGM) ซึ่งช่วยให้ผู้ป่วยเห็นระดับน้ำตาลแบบ Real-time ลดความเสี่ยงภาวะน้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia) และน้ำตาลสูงเกินไป

Monitoring Technology: *[Update 2024]* The use of Continuous Glucose Monitoring (CGM) allows patients to see real-time glucose levels, significantly reducing the risk of both hypoglycemia and hyperglycemia.

• การเฝ้าระวังภาวะน้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia Awareness): ผู้ป่วยต้องสังเกตอาการ มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก หรือวิตกกังวล หากเกิดขึ้นต้องรีบทานน้ำหวานหรือลูกอมทันที

Hypoglycemia Vigilance: Patients must monitor for signs such as tremors, palpitations, sweating, or anxiety. If these occur, consume fast-acting carbohydrates (e.g., juice or glucose tablets) immediately.

บทสรุป

Conclusion

โรคเบาหวานชนิดที่ 1 ไม่ใช่โรคที่เกิดจากพฤติกรรมการกินที่ผิดพลาดเสมอไป แต่มันคือภาวะที่ร่างกายต้องการการดูแลอย่างใกล้ชิดด้วยอินซูลิน การเข้าใจความแตกต่างระหว่าง “ความอ้วน” กับ “การขาดอินซูลิน” จะช่วยให้เราตรวจพบและรักษาได้อย่างทันท่วงที เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีในระยะยาว

Type 1 diabetes is not always a result of poor dietary habits; it is a condition requiring precise insulin management. Understanding the distinction between “obesity-related diabetes” and “insulin deficiency” is vital for timely diagnosis and ensuring long-term quality of life.

—

แหล่งอ้างอิงทางการแพทย์ (Medical Citations):

• *American Diabetes Association (ADA) Standards of Care in Diabetes—2024.*
• *International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes (ISPAD) Guidelines.*
• *ข้อมูลประกอบการพยาบาล: การจัดการระดับน้ำตาลในเลือดและการสังเกตอาการภาวะน้ำตาลต่ำ (Hypoglycemia).*