เกลื้อน pityriasis versicolor

โรคเกลื้อน (Pityriasis versicolor)
เกิดจากเชื้อ Malassezia furfur (Pityrosporum orbiculare, P. ovale) ซึ่งเป็น lipophilic yeast และพบเป็น normal flora ในรูขุมขน โดยปกติเชื้อจะอยู่ในรูปของ yeast form การจะเกิดโรคเกลื้อนขึ้นหรือไม่จึงขึ้นกับ precipitating factor ที่สำคัญคือ ผิวหนังมัน, มีเหงื่อออกมาก, มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ, อยู่ในที่อากาศร้อนชื่นเป็นต้น ภาวะเหล่านี้จะกระตุ้นทำให้เชื้อเจริญเติบโตเปลี่ยนเป็น hypha form ซึ่งเป็น pathogen

ลักษณะผื่นผิวหนังเป็นผื่นราบสีจางกว่าผิวหนังปกติมีขอบเขตชัดเจนและมีขุยบาง ๆ(ในบางรายผื่นอาจมีสีแดงหรือสีเทาคล้ายมีขี้เถ้าได้) ผื่นจะเริ่มเกิดรอบ ๆ รูขุมขนก่อน แล้วจึงขยายมารวมกันเป็นปื้นใหญ่ คนไข้มักไม่มีอาการ ผื่นมักเป็นบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น เช่น บริเวณหน้าอก, หลัง, ต้นแขน ในเด็กอาจพบที่หน้าได้
การวินิจฉัย จากลักษณะทาง clinic
ส่องดูด้วย Wood ‘s lamp ผื่นจะเรืองแสงเป็นสี Golden yellow
Lab :- ขูดขุยมาย้อมด้วยน้ำยา KOH จะพบshort septate hyphae และ round หรือ oval yeasts
:- Scotch tape technic : ใช้ Scotch tape แปะที่ผื่นเพื่อให้ติดเอา scale ออกมา แล้วหยดดูด้วยสี methylene blue จะพบลักษณะตัวเชื้อเช่นเดียวกับการทำ KOH ติดสีฟ้าทำให้เห็นชัดขึ้น
การวินิจฉันแยกโรค
1. Pityriasis alba มักเป็นวงขาวขอบเขตไม่ชัดเจน ชอบเป็นบริเวณใบหน้าหรือบริเวณที่โดนแดด
2. Vitiligo ผื่นขอบเขตชัดเจน ด่างขาวเหมือนกระดาษไม่มีขุย
การรักษา
1. Topical agent : ควรแนะนำให้คนไข้ทายาที่บริเวณตัว, แขนและขา (ถึงแค่หัวเข่า) ให้ทั่วถึง ถึงแม้จะเป็นผื่นอยู่เพียงแค่หย่อมเดียว
– 20% Sod.thiosulfate ทาวันละ 2 ครั้งหลังอาบน้ำเช้า-เย็น เป็นเวลา 2 สัปดาห์
– 50% Propylene glycol ทาวันละ 2 ครั้งหลังอาบน้ำเช้า-เย็น เป็นเวลา 2 สัปดาห์
– Zinc pyrithione shampoo ใช้ทาผื่นทิ้งไว้ 15 นาทีแล้วล้างออกทุกวันนาน 2 สัปดาห์
– 2.5 % Seleniumsulfide shampoo (Selsun) ใช้ทาผื่นทิ้งไว้ 15 นาทีแล้วล้างออกทุกวันนาน 2 สัปดาห์
– Topical imidazole cream ทาวันละ 2 ครั้งนาน 2 สัปดาห์ ไม่นิยมใช้เพราะราคาแพง เนื่องจากต้องทาเป็นบริเวณกว้าง

2. Systemic agent ใช้ในรายที่มี extensive lesion, ใช้ topical treatment ไม่ได้ผลหรือมี relapse
ยาที่นิยมใช้มากที่สุดคือ Ketoconazole เนื่องจากยาถูก excrete ได้ดีทาง sweat, มี MIC ต่อเชื้อต่ำกว่า และราคาถูกกว่า Azole ตัวอื่น
วิธีการใช้ยามีหลายแบบ
Single dose regimen: ขนาดที่ให้แตกต่างกันตั้งแต่ 400 mg- 800 mg ครั้งเดียว
Daily dose regimen: ขนาด 200 mg/d นาน 5-10 วัน
ไม่ว่าจะรักษาด้วยวิธีใด จะต้องแนะนำคนไข้เสมอว่าหลังรักษาถ้าได้ผล ขุยบาง ๆ จะหายไป แต่ผื่นที่มีสีจางกว่าผิวหนังปกตินั้นจะยัง persist อยู่ต่อไปได้อีกประมาณ 3-4 เดือน
3. Prophylactic treatment ใช้ในรายที่มีประวัติเป็นซ้ำบ่อย ๆ อาจให้
– Ketoconazole 200 mg/วัน ติดต่อกันนานเป็นเวลา 3 วัน ทุกเดือน
– Ketoconazole 400 mg. Single dose เดือนละครั้ง
– 1% selenium sulfide shampoo ฟอกตัวเดือนละครั้ง

update 2026

\1. เกลื้อนคืออะไร? ทำความรู้จักกับเชื้อต้นเหตุ

What is Pityriasis Versicolor? Understanding the Pathogen

เกลื้อน (Pityriasis versicolor) เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรากลุ่มยีสต์ที่ชื่อว่า *Malassezia furfur* (หรือเดิมเรียกว่า *Pityrosporum orbiculare/P. ovale*) ซึ่งโดยปกติแล้วเชื้อชนิดนี้จะอาศัยอยู่บนผิวหนังของมนุษย์ทุกคนในรูปแบบของ Normal flora (เชื้อประจำถิ่น) ในรูขุมขน โดยมักจะอยู่ในรูปของ Yeast form ที่ไม่ก่อโรค

Pityriasis versicolor is a fungal skin infection caused by the yeast *Malassezia furfur* (formerly known as *Pityrosporum orbiculare/P. ovale*). This yeast is a normal flora found in the hair follicles of most humans, typically existing in a non-pathogenic yeast form.

*แม้ว่าเชื้อนี้จะเป็นส่วนหนึ่งของผิวหนังปกติ แต่เมื่อมีปัจจัยกระตุ้น (Precipitating factors) เช่น ผิวหนังมีความมันมาก (Seborrhea), มีเหงื่อออกมาก (Hyperhidrosis), ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ, หรือการอาศัยอยู่ในสภาพอากาศร้อนชื้น เชื้อจะเปลี่ยนรูปร่างจาก Yeast form เป็น Hyphae form (สายรา) ซึ่งเป็นรูปแบบที่ก่อโรค (Pathogen) ทำให้เกิดอาการทางผิวหนังขึ้น*

*Although this yeast is part of the normal skin flora, certain precipitating factors—such as oily skin (seborrhea), excessive sweating (hyperhidrosis), immunosuppression, or living in hot and humid climates—trigger the yeast to transform into the hyphae form. This hyphal form is the pathogenic state that leads to skin lesions.*

—

2. อาการและลักษณะทางคลินิก

Clinical Manifestations and Symptoms

ลักษณะเด่นของเกลื้อนคือ ผื่นจะมีลักษณะราบ (Macules) มีขอบเขตชัดเจน และอาจมีขุยบางๆ (Fine scales) ปกคลุม ผื่นอาจมีได้หลายสี ขึ้นอยู่กับระยะของโรคและสภาพผิวของผู้ป่วย:

• สีจาง (Hypopigmented): ผิวดูขาวกว่าปกติ (พบได้บ่อยที่สุด)
• สีเข้ม (Hyperpigmented): ผิวดูคล้ำหรือน้ำตาลกว่าปกติ
• สีชมพูหรือสีเทา (Erythematous/Grayish): อาจพบได้ในบางราย

The hallmark of pityriasis versicolor is the presence of flat macules with well-defined borders and fine scales. The color of the lesions can vary depending on the disease stage and the patient’s skin type:

• Hypopigmented: Lighter than the surrounding skin (most common).
• Hyperpigmented: Darker or brownish patches.
• Erythematous/Grayish: Pinkish or ash-colored lesions.

ตำแหน่งที่พบบ่อย (Common Locations): มักพบในบริเวณที่มีต่อมไขมันหนาแน่น เช่น หน้าอก, หลัง, ต้นแขน และลำคอ ในเด็กอาจพบที่บริเวณใบหน้าได้

Common Sites: Lesions are typically found in areas with high sebaceous gland density, such as the chest, back, upper arms, and neck. In children, facial involvement may occur.

—

3. การวินิจฉัยทางการแพทย์

Medical Diagnosis

เพื่อให้การรักษาตรงจุด แพทย์จะใช้วิธีการดังต่อไปนี้ในการวินิจฉัย:

To ensure targeted treatment, physicians utilize the following diagnostic methods:

1. Visual Examination & Wood’s Lamp: การส่องด้วยแสง Wood’s lamp ในห้องมืด จะพบการเรืองแสงเป็นสีเหลืองทอง (Golden yellow fluorescence)

• *Visual inspection under a Wood’s lamp in a darkened room will reveal a characteristic golden-yellow fluorescence.*

1. KOH Preparation: การขูดขุยผิวหนังมาผสมกับ Potassium hydroxide (KOH) เพื่อส่องกล้องจุลทรรศน์ จะพบลักษณะ “Spaghetti and meatballs” ซึ่งประกอบด้วย Short septate hyphae และ Round/oval yeasts

• *Skin scrapings mixed with Potassium hydroxide (KOH) and viewed under a microscope will show the classic “spaghetti and meatballs” appearance, consisting of short septate hyphae and round/oval yeasts.*

1. Scotch Tape Technique: การใช้เทปใสแปะเพื่อเก็บขุยผิวหนังมาย้อมด้วยสี Methylene blue เพื่อให้เห็นตัวเชื้อชัดเจนขึ้น

• *Using the Scotch tape technique to collect scales, which are then stained with methylene blue to enhance visibility of the fungus.*

การวินิจฉัยแยกโรค (Differential Diagnosis)

• Pityriasis alba: ผื่นขาวขอบเขตไม่ชัดเจน มักเกิดที่ใบหน้าหรือบริเวณที่โดนแดด (Ill-defined white patches, common on the face or sun-exposed areas).
• Vitiligo: ผื่นด่างขาวขอบเขตชัดเจน ผิวขาวเหมือนกระดาษ และไม่มีขุย (Well-defined depigmented patches, chalk-white appearance, and notably lacking scales).

—

4. แนวทางการรักษา (Update 2024+)

Treatment Protocols (Updated 2024+)

*เป้าหมายหลักของการรักษาคือการกำจัดเชื้อราและลดการกลับมาเป็นซ้ำ (Relapse prevention)*

*The primary goal of treatment is to eradicate the fungus and prevent recurrence (relapse prevention).*

4.1 การรักษาเฉพาะที่ (Topical Therapy)

เหมาะสำหรับผู้ที่มีรอยโรคไม่กว้างมาก หรือรอยโรคกระจายตัวไม่มาก

Suitable for patients with localized or limited lesions.

• Antifungal Shampoos (Gold Standard):
• 2.5% Selenium sulfide (เช่น Selsun): ใช้ทาบริเวณที่เป็นทิ้งไว้ 15 นาทีแล้วล้างออกทุกวัน นาน 2 สัปดาห์
• *Apply to affected areas, leave for 15 minutes, then rinse daily for 2 weeks.*
• Zinc pyrithione shampoo: ทาทิ้งไว้ 15 นาทีแล้วล้างออกทุกวัน นาน 2 สัปดาห์
• *Apply, leave for 15 minutes, then rinse daily for 2 weeks.*
• Topical Creams/Lotions:
• Imidazole creams (เช่น Ketoconazole cream): ทาวันละ 2 ครั้ง นาน 2 สัปดาห์
• *Apply twice daily for 2 weeks.*
• Sodium thiosulfate (20%) หรือ Propylene glycol (50%): ทาวันละ 2 ครั้ง หลังอาบน้ำ เป็นเวลา 2 สัปดาห์
• *Apply twice daily after bathing for 2 weeks.*

4.2 การรักษาด้วยยากิน (Systemic Therapy)

*ใช้ในกรณีที่รอยโรคเป็นบริเวณกว้าง (Extensive lesions) หรือการใช้ยาทาไม่ได้ผล/มีการกลับเป็นซ้ำบ่อย*

*Indicated for extensive lesions or cases where topical treatment fails or relapses frequently.*

• Oral Ketoconazole: เป็นยาที่นิยมใช้มากที่สุดในกลุ่มยากิน
• *The most commonly used oral antifungal agent.*
• Oral Terbinafine หรือ Itraconazole: อาจพิจารณาใช้ในกรณีที่จำเป็นตามดุลยพินิจของแพทย์
• *May be considered based on clinical judgment.*

⚠️ คำเตือนสำคัญ (Critical Warning): การใช้ยากินกลุ่ม Antifungals (โดยเฉพาะ Ketoconazole) ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น เนื่องจากอาจมีผลข้างเคียงต่อตับ (Hepatotoxicity) แพทย์อาจต้องตรวจการทำงานของตับ (Liver Function Test) ก่อนและระหว่างการรักษา

*CRITICAL WARNING: Systemic antifungal medications (especially Ketoconazole) must only be used under strict medical supervision due to the risk of hepatotoxicity. Physicians may require Liver Function Tests (LFTs) before and during treatment.*

—

5. คำแนะนำเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

Prevention and Lifestyle Advice

เนื่องจากเกลื้อนสัมพันธ์กับสภาพผิวและสิ่งแวดล้อม การป้องกันจึงสำคัญมาก:

Since pityriasis versicolor is related to skin condition and environment, prevention is key:

1. รักษาความสะอาดและแห้ง: หลีกเลี่ยงการปล่อยให้ผิวหนังอับชื้นจากเหงื่อ

• *Maintain hygiene and dryness; avoid leaving skin damp from sweat.*

1. การเลือกเสื้อผ้า: สวมใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี เช่น ผ้าฝ้าย (Cotton)

• *Wear breathable clothing, such as cotton.*

1. การควบคุมความมัน: ในบริเวณที่มีต่อมไขมันมาก อาจต้องใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่ช่วยควบคุมความมัน

• *Control sebum; use cleansing products that help manage oiliness in sebaceous-rich areas.*

—

แหล่งอ้างอิง (Citations):

• *Dermatology-related clinical guidelines for Fungal Infections of the Skin.*
• *Management of Pityriasis Versicolor, Clinical Dermatology Textbooks.*
• *Journal of Dermatological Treatment (Reference for Seborrheic/Fungal management).*

*หมายเหตุ (Disclaimer): บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อการให้ข้อมูลเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้ หากคุณมีอาการผิดปกติทางผิวหนัง กรุณาพบแพทย์เพื่อรับการตรวจที่ถูกต้องครับ*

*Disclaimer: This article is for informational purposes only and is not a substitute for professional medical diagnosis or treatment. If you experience skin abnormalities, please consult a physician for a proper diagnosis.*